Тоҷикистон ислоҳоти маблағгузории тандурустиро пеш мебарад

Озмоиши ислоҳот дар як вилоят пеш аз татбиқи миллӣ на нишонаи дудилагӣ, балки стратегияи қасдона ва оқилона мебошад. Тағйироти маблағгузорӣ ба ҳар қисми низоми тандурустӣ мерасад — ба он ки муассисаҳо чӣ гуна пул мегиранд, чиро харида метавонанд ва рӯз ба рӯз чӣ гуна рафтор мекунанд — аз ин рӯ озмоиш ба банақшагирон имкон медиҳад, ки ин таъсирҳоро мушоҳида кунанд, роҳро ислоҳ намоянд ва далел ҷамъ кунанд, пеш аз он ки тамоми кишварро ба равише ӯҳдадор кунанд, ки шояд ҳанӯз ба ислоҳ ниёз дошта бошад. Интихоби як вилоят хатарро маҳдуд мекунад ва дар айни ҳол дарсҳое медиҳад, ки берун аз он умумӣ мешаванд.

Ҳадафҳои эълоншуда — муосиргардонии хариди давлатӣ, тақвияти кӯмаки аввалия ва беҳтаргардонии самарабахшии муассисавӣ — на се ҳадафи алоҳидае мебошанд, ки ба таври мувозӣ пайгирӣ мешаванд, балки зич ба ҳам вобастаанд. Тарзи пардохти низом барои нигоҳубин шакл медиҳад, ки чӣ навъ нигоҳубинро харида метавонад, чӣ қадар хуб онро мехарад ва муассисаҳояш аз як рӯз ба рӯзи дигар чӣ қадар самаранок кор мекунанд. Маблағгузорӣ кам чеҳраи намоёни ислоҳоти тандурустист, вале аксар вақт фишангест, ки дар зер ором ҳама чизи дигарро ба ҳаракат меорад ва муайян мекунад, оё боқимондаи низом воқеан тавре ки тарроҳонаш пешбинӣ карда буданд, кор карда метавонад.

Агар аз нигоҳи занҷираи таъминот таҳлил шавад, ислоҳоти маблағгузорӣ ва муосиргардонии хариди давлатӣ ду тарафи як танга мебошанд. Маблағгузории пешгӯишаванда ва хубсохт ба муассисаҳо имкон медиҳад, ки харидҳоро бо эътимод ба нақша гиранд, шартномаҳои беҳтари чорчӯбавиро гуфтугӯ кунанд ва аз хариди гаронбаҳои фаврӣ, ки буҷаҳои номунтазам доимо ба онҳо таҳмил мекунанд, канораҷӯӣ намоянд. Вақте пул номунтазам меояд, хариди давлатӣ вокунишӣ ва мудофиавӣ мешавад, нархҳо боло мераванд, зеро барои бодиққат харид кардан вақт намемонад, ва норасоӣ ҳар вақте меояд, ки ҷараёни пул маҳз дар лаҳзаи нодурусти давраи фармоиш вайрон мешавад.

Хариди муосир инчунин ба пардохт барои тамоми давраи ҳаёти он чи харида мешавад, на танҳо нархи ибтидоии харид, вобаста аст. Низомҳои маблағгузорие, ки маводи истеъмолӣ, нигоҳдорӣ ва қисмҳои эҳтиётиро дар баробари таҷҳизот маблағгузорӣ мекунанд, аз нокомии маъмуле пешгирӣ мекунанд, ки дар он муассиса метавонад мошинро харад, вале реагентҳо ва хизматрасонии онро, ки корӣ нигоҳ медоранд, не. Дуруст ба роҳ мондани ин мантиқи маблағгузорӣ он чизест, ки ислоҳоти хариди давлатиро воқеан пойдор мекунад, на ин ки хуруҷи кӯтоҳи хариду фурӯшро ба вуҷуд оварад, ки пас аз он лағжиши оҳиста ва шиносе ба сӯи таҷҳизоти бекору нигоҳдоринашуда меояд.

Робита дар ҳарду самт меравад ва худро тақвият медиҳад. Маълумоти беҳтари хариди давлатӣ инчунин маблағгузориро беҳтар мекунад, зеро вақте банақшагирон мебинанд, ки муассисаҳо воқеан чӣ сарф мекунанд ва нигоҳ доштани таҷҳизот дар ҳолати корӣ воқеан чанд арзиш дорад, метавонанд низомро воқеъбинона маблағгузорӣ кунанд, на бо тахмин. Ислоҳоте, ки ин ду ришта — пул ва таъминот — ро якҷоя мекунад, одатан аз кӯшишҳое хеле пойдортар аст, ки буҷабандӣ ва харидро ҳамчун вазифаҳои идории ба ҳам номарбут баррасӣ мекунанд, ки идораҳои ҷудогонае онҳоро иҷро мекунанд, ки кам бо ҳам маслиҳат мекунанд.

Барои молҳои воридотӣ, пешгӯишавандагии маблағгузорӣ бо ҷанбаҳои амалии иҷозат ва расонидан таъсири мутақобила дорад. Дастгирии боэътимоди воридот ва таъминот ба муассисаҳо имкон медиҳад, ки бо донистани тахминии он ки молҳо кай мерасанд, ба фармоишҳо ӯҳдадор шаванд, ки дар навбати худ ба онҳо имкон медиҳад буҷаҳоро дар атрофи мӯҳлатҳои воқеӣ ба нақша гиранд, на ин ки ҳар ҳисобро аз тарси номуайянӣ зиёд кунанд. Вақте маблағгузорӣ ва логистика ҳарду пешгӯишаванда бошанд, хариди давлатӣ дигар қимор нест ва ба чизе табдил меёбад, ки муассиса метавонад воқеан пешакӣ ба нақша гирад ва ҳисоб диҳад.

Самарабахшии муассисавӣ метавонад абстрактӣ садо диҳад, вале дар амал он танҳо маънои захираҳои камтар исрофшуда ва нигоҳубини бештари расонидашуда ба ҳар воҳиди хароҷотро дорад. Ҳиссаи калони исрофи низоми тандурустӣ ором дар таъминот пинҳон мешавад: захираи мӯҳлаташ гузашта, ки аз тарс аз ҳад зиёд фармоиш дода шуда буд, харидҳои такрорӣ дар байни шӯъбаҳое, ки ҳеҷ гоҳ ҳамоҳанг нашуданд, таҷҳизоти бекоре, ки касе барои нигоҳдориаш буҷа набаст, ва фармоишҳои фаврие, ки бо нархи баланд дода шуданд, зеро банақшагирии оддӣ ноком шуд. Ислоҳоти маблағгузорие, ки идораи хуби захираро мукофот медиҳанд ва исрофи пешгиришавандаро рӯҳафтода мекунанд, ба ин таровиш мустақиман дар сарчашмааш ҳамла мекунанд.

Дастовардҳои самарабахшӣ маҳз вақте бештар аҳамият доранд, ки захираҳоро барои нигоҳубини хатти пеш озод кунанд. Низоме, ки барои талафоти пешгиришавандаи таъминот камтар сарф мекунад, метавонад барои маводи истеъмолӣ, кадрҳо ва хизматҳое, ки беморон воқеан барои гирифтани табобати хуб ба онҳо ниёз доранд, бештар сарф кунад. Ин ваъдаи амалии паси ислоҳотест, ки бо истилоҳи самарабахшӣ баён шудааст, ва равшантарин сабабест, ки муосиргардонии хариди давлатӣ маҳз дар маркази он ҷой дорад, на ин ки ҳамчун масъалаи дуюмдараҷаи техникӣ баррасӣ шавад, вақте формулаҳои маблағгузорӣ аз ҷониби иқтисодчиёни ҷудогона кор мекардагӣ ҳал карда шуданд.

Ҷанбаи рафторие низ вуҷуд дорад, ки қайд кардани он арзанда аст. Вақте муассисаҳо бештари сарфаеро, ки тавассути идораи бодиққати таъминот ба вуҷуд меоранд, нигоҳ медоранд, сабаби ҳақиқие пайдо мекунанд, ки анборҳояшонро хуб идора кунанд, на ин ки танҳо ҳар буҷаеро, ки мерасад, сарф кунанд. Маблағгузорие, ки ангезаҳоро бо таъминоти самаранок мувофиқ мекунад, интизоми хуби захираро аз як фазилати гоҳ-гоҳ ба одати муқаррарӣ табдил медиҳад, ки маҳз ҳамон навъи тағйироти пойдорест, ки озмоиш барои санҷиши он пеш аз васеъкунии миллӣ тарҳрезӣ шудааст.

Равона кардани ислоҳот ба сӯи кӯмаки аввалия принсипи васеъпазируфтаеро инъикос мекунад, ки хизматҳои қавии тамоси аввал арзонтарин заминаи муассир барои ҳар низоми тандурустӣ мебошанд. Кӯмаки аввалияи хубмаблағгузоришуда мушкилотро барвақт медорад, бистаришавии гаронбаҳо ба беморхонаҳоро кам мекунад ва ба аҳолие мерасад, ки хизматҳои мутахассис амалан хизмат расонида наметавонанд. Маблағгузорие, ки захираҳоро ба таври боэътимод ва пешгӯишаванда ба ин сатҳ равона мекунад, одатан барои хароҷоти нисбатан хоксор фоидаи васеъ медиҳад ва маҳз аз ҳамин сабаб он аксар вақт дар худи маркази кӯшишҳои шӯҳратманди ислоҳот дар бисёр кишварҳо ҷой дорад.

Муассисаҳое, ки тағйиротро дар хариди давлатӣ ва маблағгузорӣ идора мекунанд, метавонанд аз шарикони ботаҷриба дар масъалаҳои танзимӣ ва дастрасӣ ба бозор фоида баранд, ки кӯмак мекунанд, то харидории муосиршуда ба таҷҳизот ва маводи истеъмолие табдил ёбад, ки дар тӯли ҳаёти кориашон дуруст ба қайд гирифта, ворид ва дастгирӣ карда мешаванд. Мутобиқ кардани маблағгузорӣ бо таъминоти боэътимод дар ниҳоят он чизест, ки ислоҳотро дар коғаз ба нигоҳубин дар назди бистар табдил медиҳад ва шикофи саркаши байни буҷаи хубтарҳрезишуда ва клиникаеро, ки воқеан барои табобати беморе, ки ҳозир дар пешаш интизор аст, чизҳои зарурӣ дорад, мебандад.

Озмоиш ҷои дуруст барои санҷидани он аст, ки оё ин робитаҳо на танҳо дар назария, балки дар амал устуворанд. Бо мушоҳидаи он ки як вилоят чӣ гуна вокуниш нишон медиҳад, банақшагирон метавонанд бубинанд, ки оё маблағгузории пешгӯишаванда воқеан хариди давлатиро устувор мекунад, оё ангезаҳои самарабахшӣ воқеан исрофро маҳдуд мекунанд ва оё кӯмаки аввалия воқеан захираҳои иловагиро самаранок фурӯ мебарад. Маҳз ин ҷавобҳои мушоҳидашуда, на тахминҳо, бояд ҳар қарори ниҳоии паҳн кардани ислоҳотро ба тамоми кишвар роҳнамоӣ кунанд.